तेलुगु से देवनागरी
अक्षरमुख लिप्यंतरकारी के लिये व्हर्च्युअल विनोद टाइप करें।
http://www.virtualvinodh.com/wp/aksharamukha/
नव्य – १०
कर्मयोगं अंटे?
tगत रॆंडु व्यासाल्लो कर्म, दानि फलितंपै कोरिक लेकुंडा पनिचेयडं अने वाटि नेपथ्यं तॆलुसुकुन्नां. प्रस्तुतं कर्मयोगं अने दानिनि गूर्चि तॆलुसुकुंदां.
tफलितंपै कोरिक लेकुंडा पनिचेयडानिकि (निष्कामकर्मकु) भगवद्गीतलो श्रीकृष्णुडु पॆट्टिन पेरु कर्मयोगं. योगं अंटे आसनालु वेयडं, गालि पील्चुकोवडं अनि साधारणंगा मनं अनुकुंटां. निजानिकि योगमंटे कलयिक. फलाना वाडिकि राजयोगं पट्टिंदि, लक्ष्मीयोगं पट्टिंदि अंटूंटां. लेनिदान्नि पॊंदडं, पॊंदिनदानिनि रक्षिंचुकोवडं योगमंटे. इक्कड कर्मयोगं अंटे कर्म अने उपायान्नि पट्टुकॊनि मरॊकदान्नि साधिंचडं. आ मरॊकटि एमंटे अदे आत्मज्ञानं.
tनिष्कामकर्म वल्ल ऒक प्रयोजनान्निपै व्यासाल्लो चूशां. अदेमिटंटे कर्म यॊक्क फलितमैन पुण्यं लांटिवि लेकुंडटं, दानि पर्यवसानालु लेकुंडा चूडटं. मरॊक प्रयोजनं कूडा उंदि. फलितं कोरकुंडा पनि चेसे व्यक्ति मनस्सु क्रमक्रमंगा पवित्रंगा मारटं. दीन्ने चित्तशुद्धि अंटारु. ऎलांटि लाभापेक्ष लेकुंडा मंचिपनुलु चेस्तुन्नप्पुडु मनस्सु ऎंत प्रशांतत, संतृप्ति पॊंदुतुंदो मनं स्वंतंगा प्रयत्नं चेसि चूडवच्चु. कर्म मनस्सुनु शुभ्रपरचडानिकि ऒक शांडल् सोपु लांटिदनि चॆपुतारु. चित्तशुद्धि उन्न व्यक्तिये आत्मज्ञानं गुरिंचि आलोचन चेयगलडनि उपनिषत्तुल सिद्धांतं.
tकर्मयोगं गूर्चि चॆबुतू श्रीकृष्णुडु ‘योगः कर्मसु कौशलं’ अंटाडु. ‘कर्मयोगं अंटे पनुलु चेयडंलो नेर्परितनं’ अंटाडु. एमिटि आ नेर्परितनं अंटे कर्मचेस्तू उंडि कूडा दानि फलितं नुंचि तप्पिंचुकोवडं. दॊंग दॊंगतनं चेसि तप्पिंचुकुन्नट्लु काकुंडा मंचि पनि चेसि कूडा दानि फलितमैन पुण्यान्नि कोरकपोवडं.. इदि आश्चर्यंगा कनिपिंचवच्चु.
कर्मयोगि कानिवाडु स्वंत अभ्युदयं कोसं पनिचेस्तू पुट्टुक, मरणं अने चक्रंलो तिरुगुतूंटाडु. इतनिकि मोक्षं प्रस्तावन लेदु. अलाकाकुंडा कर्मयोगि लोकं मेलु कोसं ईश्वरार्पण बुद्धितो पनिचेस्तूंटाडु. ईश्वरार्पण अंटे तानु भगवंतुडि कास्मिक् प्लान् लो ऒक भागंगा, भगवंतुनि चेतिलो ऒक पनिमुट्टुगा भाविस्तू पनिचेयडं. दीनिवल्ल प्रयोजनं चित्तशुद्धि. चित्तशुद्धि उन्न मनस्सु परिशुभ्रमैन अद्दं वंटिदि. ऒक अद्दंलो एदैना वस्तुवु प्रतिबिंबं एर्पडालंटे अद्दं शुभ्रंगा उंडालि. अलागे आत्मज्ञानमने वॆलुगुनु प्रतिबिंबिंचालंटे मनस्सने अद्दं शुभ्रंगा उंडालनि वेदांतं चॆबुतुंदि.
पनि चेयडमे दैव पूज. कृष्णुडु चॆप्पे मरॊक सूत्रमिदि.
tप्रति मनिषिकी वाडि वाडि स्वभावान्नि बट्टि समाजं कॊन्नि कर्मल्नि विधिस्तुंदि. आ पनुल्नि चेयडमे देवुडिनि पूजिंचडं अनि गीत चॆबुतुंदि. ‘स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य’ अंटाडु श्रीकृष्णुडु.मनवंतु पनिनि श्रद्धगा चेस्ते सृष्टि नियमाल्नि, प्रपंचधर्मान्नि पाटिंचिनट्ले. इदे आ सृष्टिचक्रानिकी, प्रपंचधर्मानिकी कारणमैन शक्तिनिपूजिंचडं अंटे. पूर्वकालं नियमाल (work division) प्रकारं केवलं अध्ययनं, अध्यापनं, यागालु चेयिंचडं, दानं स्वीकरिंचडं मॊदलैनवि ब्राह्मणुडि धर्मं. प्रजल्नि रक्षिंचडं, धर्मान्नि रक्षिंचडं क्षत्रियुडि धर्मं. इलागे मिगतावारिकि कूडा. भगवद्गीतलो अर्जुनुडु तन धर्मान्नि वदिलि भिक्षाटनं अने ब्राह्मण धर्मान्नि पाटिस्तानंटाडु. आ समयंलो आ समयंलोअतनि धर्मान्नि गुर्तुचेयडमे श्रीकृष्णुडि पनि.
tस्वधर्मान्नि गुरिंचि रामुडु कूडा चॆपुताडु. श्रीरामुडु सीततो पाटु अडवुलकु वॆळ्ळिन समयंलो अडवुल्लो उन्न ऋषुलु आयन्नु समीपिंचडं, राक्षसबाधनु तॊलगिंचमनि आयन्नु कोरडं, आयन वाळ्ळ वॆंबडि वॆळ्ळडं, वीटन्निंटिनी चूसि सीतकु ऒक संदेहं वस्तुंदि. ‘अय्या!मनं मी तंड्रिगारि माट पाटिंचडानिकि मात्रमे अडवुलकु वच्चां कदा? नीवु ऎप्पुडू नी शस्त्रालु पट्टुकुने उंटुन्नावु, राक्षसुलतो युद्धालु चेस्तुन्नावु? इवन्नी ऎंदुकु? ऎप्पुडू आयुधालु दग्गर पॆट्टुकोवडं वल्ल मनिषि बुद्धि कूडा कलुषितमवुतुंदि कदा?’ अंटुंदि. आयुधं चेतिलो उंटे अनवसरंगा अंदरिपै दानिनि प्रयोगिंचे मनस्तत्त्वं वस्तुंदि अंटू ऒक कथ कूडा चॆबुतुंदि. अप्पुडु रामुडु आमॆकु क्षत्रिय धर्मान्नि गूर्चि चॆबुतू कष्टाल्लो उन्नवारि कष्टाल्नि तॊलगिंचडं क्षत्रियुडि धर्मंनि विवरिस्ताडु.tउपनिषत्तुलु कर्मयोगान्नि चॆप्पिन नेपथ्यं चूस्ते आ कर्मलन्नी वेदंलोनू, स्मृतुल्लोनू चॆप्पिन यज्ञालु मॊदलैनवि अनि गमनिस्तां. मरि मनं ईनाडु यज्ञालु चेयडंलेदु, कनीसं नित्यं चेयाल्सिन पनुलु कूडा चेयडं लेदु. आनाडु ऒक्कॊक्क वर्गानिकि विधिंचिन पनुलु नेडु लेवु. मरि कर्मयोगं मनकु ऎला उपयोगिस्तुंदि लेदा वर्तिस्तुंदि? कर्मयोगमने कान्सॆप्टुनु प्रस्तुतं मन पनि वातावरणानिकि ऎला अन्वयिंचुकोवालि?
tआधुनिक आचार्युलु दीन्नि इला चॆबुतारु. कर्मफलं आशिंचकुंडा ऎवरू पनिचेयरु कदा! कर्मफलानिकि नेने कारणं, नेने बाध्युण्णि अने उद्देशंतो पनिचेस्ते आ पनिलो जयापजयालु कल्गिनपुडु संतोषिंचडं लेदा बाधपडडं जरुगुतुंदि. अलाकाकुंडा नी पनिनि श्रध्धगा चेयि. ऎलांटि पनिनि चेयालि अनि ऎंपिक चेसुकुने अधिकारं लेदा छायिस् नीकुंदि. दानिफलंपै नीकु अधिकारं, अनगा नियंत्रण लेदु. दानिकि इतर परिस्थितुलु, दैवं अनुकूलिंचालि. अवि नी चेतिलो लेवु. आशिंचिन फलितं रानपुडु दान्नि नी अपजयं क्रिंद भाविंचवद्दु अंटू विवरिस्तारु.
tमनंदरं समाजंलोनि एदो ऒक व्यवस्थलो पनिचेस्तूंटां. आ व्यवस्थकु कॊन्नि नियमालु उंटायि. अन्नि व्यवस्थलू, अंदुलो मुख्यंगा प्रभुत्व व्यवस्थलन्नी प्रजल जीवितालकू, सौकर्यालकू मुडिपडि उंटायि. नेटि राज्यांगबद्धमैन व्यवस्थ चॆप्पे पनुलु कूडा श्रीकृष्णुडु चॆप्पे वैदिककर्मलांटिदे. ई पनुल्नि ऎलांटि स्वार्थभावन लेकुंडा श्रद्धगा चेयडं कूडा कर्मयोगमे.
अरविंदरावु गारि अनुमति तो इक्कड प्रकटिंचडं जरिगिनदि.
तदुपरि व्यासं : देवुडॆला उंटाडु?
--------------------------------------------------------------
నవ్య – 10
కర్మయోగం అంటే?
\tగత రెండు వ్యాసాల్లో కర్మ, దాని ఫలితంపై కోరిక లేకుండా పనిచేయడం అనే వాటి నేపథ్యం తెలుసుకున్నాం. ప్రస్తుతం కర్మయోగం అనే దానిని గూర్చి తెలుసుకుందాం.
\tఫలితంపై కోరిక లేకుండా పనిచేయడానికి (నిష్కామకర్మకు) భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు పెట్టిన పేరు కర్మయోగం. యోగం అంటే ఆసనాలు వేయడం, గాలి పీల్చుకోవడం అని సాధారణంగా మనం అనుకుంటాం. నిజానికి యోగమంటే కలయిక. ఫలానా వాడికి రాజయోగం పట్టింది, లక్ష్మీయోగం పట్టింది అంటూంటాం. లేనిదాన్ని పొందడం, పొందినదానిని రక్షించుకోవడం యోగమంటే. ఇక్కడ కర్మయోగం అంటే కర్మ అనే ఉపాయాన్ని పట్టుకొని మరొకదాన్ని సాధించడం. ఆ మరొకటి ఏమంటే అదే ఆత్మజ్ఞానం.
\tనిష్కామకర్మ వల్ల ఒక ప్రయోజనాన్నిపై వ్యాసాల్లో చూశాం. అదేమిటంటే కర్మ యొక్క ఫలితమైన పుణ్యం లాంటివి లేకుండటం, దాని పర్యవసానాలు లేకుండా చూడటం. మరొక ప్రయోజనం కూడా ఉంది. ఫలితం కోరకుండా పని చేసే వ్యక్తి మనస్సు క్రమక్రమంగా పవిత్రంగా మారటం. దీన్నే చిత్తశుద్ధి అంటారు. ఎలాంటి లాభాపేక్ష లేకుండా మంచిపనులు చేస్తున్నప్పుడు మనస్సు ఎంత ప్రశాంతత, సంతృప్తి పొందుతుందో మనం స్వంతంగా ప్రయత్నం చేసి చూడవచ్చు. కర్మ మనస్సును శుభ్రపరచడానికి ఒక శాండల్ సోపు లాంటిదని చెపుతారు. చిత్తశుద్ధి ఉన్న వ్యక్తియే ఆత్మజ్ఞానం గురించి ఆలోచన చేయగలడని ఉపనిషత్తుల సిద్ధాంతం.
\tకర్మయోగం గూర్చి చెబుతూ శ్రీకృష్ణుడు ‘యోగః కర్మసు కౌశలం’ అంటాడు. ‘కర్మయోగం అంటే పనులు చేయడంలో నేర్పరితనం’ అంటాడు. ఏమిటి ఆ నేర్పరితనం అంటే కర్మచేస్తూ ఉండి కూడా దాని ఫలితం నుంచి తప్పించుకోవడం. దొంగ దొంగతనం చేసి తప్పించుకున్నట్లు కాకుండా మంచి పని చేసి కూడా దాని ఫలితమైన పుణ్యాన్ని కోరకపోవడం.. ఇది ఆశ్చర్యంగా కనిపించవచ్చు.
కర్మయోగి కానివాడు స్వంత అభ్యుదయం కోసం పనిచేస్తూ పుట్టుక, మరణం అనే చక్రంలో తిరుగుతూంటాడు. ఇతనికి మోక్షం ప్రస్తావన లేదు. అలాకాకుండా కర్మయోగి లోకం మేలు కోసం ఈశ్వరార్పణ బుద్ధితో పనిచేస్తూంటాడు. ఈశ్వరార్పణ అంటే తాను భగవంతుడి కాస్మిక్ ప్లాన్ లో ఒక భాగంగా, భగవంతుని చేతిలో ఒక పనిముట్టుగా భావిస్తూ పనిచేయడం. దీనివల్ల ప్రయోజనం చిత్తశుద్ధి. చిత్తశుద్ధి ఉన్న మనస్సు పరిశుభ్రమైన అద్దం వంటిది. ఒక అద్దంలో ఏదైనా వస్తువు ప్రతిబింబం ఏర్పడాలంటే అద్దం శుభ్రంగా ఉండాలి. అలాగే ఆత్మజ్ఞానమనే వెలుగును ప్రతిబింబించాలంటే మనస్సనే అద్దం శుభ్రంగా ఉండాలని వేదాంతం చెబుతుంది.
పని చేయడమే దైవ పూజ. కృష్ణుడు చెప్పే మరొక సూత్రమిది.
\tప్రతి మనిషికీ వాడి వాడి స్వభావాన్ని బట్టి సమాజం కొన్ని కర్మల్ని విధిస్తుంది. ఆ పనుల్ని చేయడమే దేవుడిని పూజించడం అని గీత చెబుతుంది. ‘స్వకర్మణా తమభ్యర్చ్య’ అంటాడు శ్రీకృష్ణుడు.మనవంతు పనిని శ్రద్ధగా చేస్తే సృష్టి నియమాల్ని, ప్రపంచధర్మాన్ని పాటించినట్లే. ఇదే ఆ సృష్టిచక్రానికీ, ప్రపంచధర్మానికీ కారణమైన శక్తినిపూజించడం అంటే. పూర్వకాలం నియమాల (work division) ప్రకారం కేవలం అధ్యయనం, అధ్యాపనం, యాగాలు చేయించడం, దానం స్వీకరించడం మొదలైనవి బ్రాహ్మణుడి ధర్మం. ప్రజల్ని రక్షించడం, ధర్మాన్ని రక్షించడం క్షత్రియుడి ధర్మం. ఇలాగే మిగతావారికి కూడా. భగవద్గీతలో అర్జునుడు తన ధర్మాన్ని వదిలి భిక్షాటనం అనే బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని పాటిస్తానంటాడు. ఆ సమయంలో ఆ సమయంలోఅతని ధర్మాన్ని గుర్తుచేయడమే శ్రీకృష్ణుడి పని.
\tస్వధర్మాన్ని గురించి రాముడు కూడా చెపుతాడు. శ్రీరాముడు సీతతో పాటు అడవులకు వెళ్ళిన సమయంలో అడవుల్లో ఉన్న ఋషులు ఆయన్ను సమీపించడం, రాక్షసబాధను తొలగించమని ఆయన్ను కోరడం, ఆయన వాళ్ళ వెంబడి వెళ్ళడం, వీటన్నింటినీ చూసి సీతకు ఒక సందేహం వస్తుంది. ‘అయ్యా!మనం మీ తండ్రిగారి మాట పాటించడానికి మాత్రమే అడవులకు వచ్చాం కదా? నీవు ఎప్పుడూ నీ శస్త్రాలు పట్టుకునే ఉంటున్నావు, రాక్షసులతో యుద్ధాలు చేస్తున్నావు? ఇవన్నీ ఎందుకు? ఎప్పుడూ ఆయుధాలు దగ్గర పెట్టుకోవడం వల్ల మనిషి బుద్ధి కూడా కలుషితమవుతుంది కదా?’ అంటుంది. ఆయుధం చేతిలో ఉంటే అనవసరంగా అందరిపై దానిని ప్రయోగించే మనస్తత్త్వం వస్తుంది అంటూ ఒక కథ కూడా చెబుతుంది. అప్పుడు రాముడు ఆమెకు క్షత్రియ ధర్మాన్ని గూర్చి చెబుతూ కష్టాల్లో ఉన్నవారి కష్టాల్ని తొలగించడం క్షత్రియుడి ధర్మంఅని వివరిస్తాడు.\tఉపనిషత్తులు కర్మయోగాన్ని చెప్పిన నేపథ్యం చూస్తే ఆ కర్మలన్నీ వేదంలోనూ, స్మృతుల్లోనూ చెప్పిన యజ్ఞాలు మొదలైనవి అని గమనిస్తాం. మరి మనం ఈనాడు యజ్ఞాలు చేయడంలేదు, కనీసం నిత్యం చేయాల్సిన పనులు కూడా చేయడం లేదు. ఆనాడు ఒక్కొక్క వర్గానికి విధించిన పనులు నేడు లేవు. మరి కర్మయోగం మనకు ఎలా ఉపయోగిస్తుంది లేదా వర్తిస్తుంది? కర్మయోగమనే కాన్సెప్టును ప్రస్తుతం మన పని వాతావరణానికి ఎలా అన్వయించుకోవాలి?
\tఆధునిక ఆచార్యులు దీన్ని ఇలా చెబుతారు. కర్మఫలం ఆశించకుండా ఎవరూ పనిచేయరు కదా! కర్మఫలానికి నేనే కారణం, నేనే బాధ్యుణ్ణి అనే ఉద్దేశంతో పనిచేస్తే ఆ పనిలో జయాపజయాలు కల్గినపుడు సంతోషించడం లేదా బాధపడడం జరుగుతుంది. అలాకాకుండా నీ పనిని శ్రధ్ధగా చేయి. ఎలాంటి పనిని చేయాలి అని ఎంపిక చేసుకునే అధికారం లేదా ఛాయిస్ నీకుంది. దానిఫలంపై నీకు అధికారం, అనగా నియంత్రణ లేదు. దానికి ఇతర పరిస్థితులు, దైవం అనుకూలించాలి. అవి నీ చేతిలో లేవు. ఆశించిన ఫలితం రానపుడు దాన్ని నీ అపజయం క్రింద భావించవద్దు అంటూ వివరిస్తారు.
\tమనందరం సమాజంలోని ఏదో ఒక వ్యవస్థలో పనిచేస్తూంటాం. ఆ వ్యవస్థకు కొన్ని నియమాలు ఉంటాయి. అన్ని వ్యవస్థలూ, అందులో ముఖ్యంగా ప్రభుత్వ వ్యవస్థలన్నీ ప్రజల జీవితాలకూ, సౌకర్యాలకూ ముడిపడి ఉంటాయి. నేటి రాజ్యాంగబద్ధమైన వ్యవస్థ చెప్పే పనులు కూడా శ్రీకృష్ణుడు చెప్పే వైదికకర్మలాంటిదే. ఈ పనుల్ని ఎలాంటి స్వార్థభావన లేకుండా శ్రద్ధగా చేయడం కూడా కర్మయోగమే.
అరవిందరావు గారి అనుమతి తో ఇక్కడ ప్రకటించడం జరిగినది.
తదుపరి వ్యాసం : దేవుడెలా ఉంటాడు?
रविवार, 3 जुलाई 2016
रविवार, 19 जून 2016
Amazon claim
एक गहन सोच --
दुआ तो यही है कि आपको कमसे कम वस्तुएँ ही अमेझॉनसे खरीदनी
पडें। लेकिन अब अमेझॉनका दावा है कि यदि आप वहाँसे कुछ खरीदते हैं
तो आपके कुल व्ययका एक छोटा हिस्सा किसी सामाजिक संस्थाको
दिया जायगा। वे ये भी दावा करते हैं कि उनकी दी गई लम्बी सूची में से
आप अपनी मनचाही संस्था चुन सकते हैं -- हालाँकि इस बात को शायद
ही कोई जाँच सकेगा कि वाकई में आपके पैसेसे निकलनेवाला हिस्सा
आपहीकी मनचाही संस्थाको वाकई दिया जा रहा है। बहरहाल, उनकी
भारतके लिये बनी लम्बी सूचीमें प्रायः ख्रिश्चन मिशनरियाँ ही हैं, और
कुछेक अन्य सामाजिक संस्था। तो देख लें कि आपका उत्तरदायित्व कहाँ
क्या बन रहा है।
बुधवार, 15 जून 2016
भाषा-सेतु प्रकल्पकी रूपरेखा
भाषा-सेतु प्रकल्पकी रूपरेखा
उद्देश्य -- भारतीय भाषाई ग्रंथोंके आापसी अनुवाद के लिये संगणक-आधारित सौंदर्यपूर्ण एवं गुणात्मक अनुवाद-मंचकी स्थापना
भारतीय भाषाओंमें आपसी आदान-प्रदान तथा अनुवाद अबतक दो तरीकोंसे हो रहा है। पहला है कि कोई प्रतिभाशाली अनुवादकार व्यक्तिगत रूपसे इसे करे। यह पद्धति कई सौ वर्ष पुरानी और सकारत्मक होते हुए भी यह वेगवान नही है, न हो सकती है। तूसरी पद्धति जो संगणक- आधारित है, इसलिये वेगवान हो सकती है, वह केवल कुछेक वर्षोंसे आई है और अभी भी अत्यंत प्रारंभिक अवस्था में है। इसकी सबसे बडी कमजोरी ये है कि अबतक इसका प्रयास करनेवाली सभी संस्थाओंने जिसमें सर्वप्रमुख गूगल कंपनी है, उन सबने संगणककी आज्ञावली (सॉफ्टवेअर), कार्यावली (वर्किंग प्लॅटफॉर्म) और शब्दावली (डिक्शनरी), सारे ही अंगरेजीके माध्यमसे तैयार किये हैं। अंगरेजी भाषामें वाक्यरचना का क्रम भारतीय भाषाओंके क्रमसे नितान्त भिन्न है। भारतीय भाषाओंमें शब्दोंके अर्थ भी संदर्भानुरूप काफी अधिक बदलते हैं। तीसरी विशेषता ये है कि इन भाषाओंमें संस्कृतजन्य शब्दोंकी उपस्थितिके कारण इनका शब्दभांडार विस्तृत भी है और एक ही शब्द विभिन्न भाषाओंमें जसका तस लिया जा सकता है।
जब एक भारतीय भाषासे दूसरी में अनुवाद करनेके लिये अंगरेजी जैसे नितान्त भिन्न माध्यमको अपनाया जाता है तब ये तीनों विशेषताएँ तथा उनसे मिलनेवाली सुविधाएँ खो जाती हैं। फिर वह अनुवाद भौण्डा और हास्यास्पद भी हो जाता है, हालाँकि इस बातको स्वीकार करना होगा कि कुछ न होनेसे तो वह स्थिति बेहतर होती है। लेकिन फिर प्रश्न उठता है कि संगणक-विश्वके सर्वाधिक कार्यकर्ता भारतीय होते हुए भी किसीको एक भारतीय भाषासे दूसरीमें अनुवाद करनेके लिये मंच बनानेकी बात क्यों न सूझी ? तो शायद उत्तरमें ये कहना होगा कि यह सूझ और सुझाव दोनोंही साहित्यकारोंकी ओरसे भी आने चाहिये थे।खैर ।
तो मैंने एक अनुमान लगानेका प्रयास किया कि ऐसा मंच बनानेका खर्चा क्या हो सकता है, समय कितना लगेगा, संगणक-क्षेत्र कितना चाहिये, साथही प्रोग्रामिंग कौशल्य कितना चाहिये और क्या उतना कौशल्य भारतियोंके पास है। सबसे बडा प्रश्न संगणक-क्षेत्रको लेकर था । इन प्रश्नोंके उत्तरमें मेरे संगणक-ज्ञाता बेटेने बताया कि संगणक-क्षेत्रकी चिन्ता छोडो, आजकल अत्यल्प दाममें क्लाउड-स्पेस खरीदा जा सकता है ।प्रोग्रामिंग कौशल्य भी बहुत अधिक नही चाहिये, कोई भी अच्छा सॉफ्टवेअर इंजिनियर, जिसे प्रोग्रामिंगका २-३ वर्षका अनुभव हो, इसे आरामसे बना सकता है। यहाँ तक कि इंजिनियरिंगके अन्तिम वर्षके छात्र भी एक प्रोजेक्टके रूपमें इस कामको ले सकते हैं और यदि दो व्यक्ति टीम बनाकर काम करें तो २ से ३ महीनेमें मंचका मूलभूत ढाँचा तैयार हो जायगा।
कामका बँटवारा तीन प्रकारसे होगा। पहला यह कि मंच बने। दूसरा यह कि उस मंचकी तथा कुल लेखन-संग्रहकी तांत्रिक देखरेख कोई तंत्रज्ञ करता रहे। तीसरा काम कि अच्छे साहित्यिक व अनुवादक इस मंचपर सुझाये गये परिच्छेदोंका अनुवाद करते चलें या अपना-अपना अनुवाद इसपर रखते चलें ताकि संगणकीय प्रणाली उस-उस अनुवाद-विधाको याद रखे और सीखती चले ताकि अगले बार उसीको सुझाव के रूपमें प्रस्तुत किया जा सके। पर इनसे ऊपर जो प्रमुख महत्वका काम है, वह ये कि अच्छे साहित्यकारोंकी एक टीम प्रत्येक अनुवाद को देखकर और परखकर उसकी गुणात्मक ग्राह्यताकी पडताल करे। यह टीम अलग-अलग भाषाओंके लिये अलग-अलग होगी।
काम जैसे जैसे आगे बढेगा, लेखन-संग्रहका आकार बढता चलेगा और देखरेख करनेवाले तंत्रज्ञोंकी संख्या बढानी पडेगी। इसमें एक से दो वर्ष लग सकते हैं, तबतक इस मद्देपर खर्च अधिक नही है।
संगणकके पास अपना एक शब्दभंडार तो होगा ही, और उससे भी अधिक आवश्यक उसकं पास समानार्थी शब्द, उनकी छटाएँ और नादात्मक विवेचन भी रखना पडेगा। इसी तरह वाक्योंके भी प्रकारान्तर संगणकके वाक्य-भंडार में रखने पडेंगे।
इस दिशामें आज गूगल पर जो प्रयास हो रहे हैं उनपर भी एक नजर दौडानी होगी। गूगल ट्रान्सलेशन टूलकिटके इनपुट पन्नेका चित्र यों है --
इसमें ऍड कण्टेण्ट टू इनपुट में हिंदी परिच्छेद जोडा जा सकता है और व्हिच लँग्वेज टू ट्रान्सलेटमें मराठी लिखा जा सकता है। लेकिन आजकी तारीखमें यह अनुवाद कुछ इस प्रकार होता है --
मूल हिंदी परिच्छेद --
श्री मोदी देश के प्रधानमंत्री बने तो उन्होंने दो-तीन सपने देश के सम्मुख रख्खे -- मेक इन इंडिया का, डिजीटल भारत का और स्मार्ट सिटी का। इन तीनों सपनों का आपसी जुडाव मैं इस रुप मे देखती हूँ की, ये तीनों मानो बिजली के पंख के तीन पात हैं, जो एक केंद्र से गती पाते हैं और उसका चक्कर लगाते हैं। वह एक सूत्र जो इन तीनों सपनों को साकार करने मे गती दे सकता है वह है संगणक पर बाल-सुलभ पद्धती से टंकलेखन का कौशल्य।
अनुवादित मराठी --
श्री मोदी देश द पंतप्रधान विष मग ते दोन - तीन स्वप्नांच्या देश द करण्यापूर्वी Rkrke - करा या भारत डिजिटल ऑफ भारत ऑफ आणि स्मार्ट शहर अ या तीन स्वप्नांच्या ऑफ म्युच्युअल विवाह मी द वैशिष्ट्यीकृत जोडा पहा एम या तीन म्हणून विजा द हलकीफुलकी द तीन ड्रॉप कोणत्या एक केंद्र पासून गती शोधा आहेत आणि त्याच्या चक्कर चार्जिंग आहेत. तो एक थ्रेड त्या या तीन स्वप्नांच्या करण्यासाठी लक्षात करण्यासाठी जोडा गती देणे कॅन आहे तो आहे संगणक रोजी केस - प्रवेश पद्धती पासून Tnklekn ऑफ कौशल्य.
इस अनुवादका गुणात्मक मूल्य तो जो है सो है परन्तु चिह्नित शब्दोंसे साफ झलकता है कि अनुवाद व्हाया अंगरेजी हुआ है औऱ उसमें सुघारकी गति बहुत धीमी होगी। हालांकि इसमें ""यू इनव्हाइट युअर फ्रेंड्स फॉर बेटर ट्रान्सलेशन"" का ऑप्शन भी है फिर भी जबतक सुधारोंको अंगरेजी वाक्यविन्यासोंका संदर्भ लेना पड रहा है तबतक सुधारकी गति मंद ही रहेगी और निकट भविष्यमें भारतीय भाषाओंके आपसी अनुवाद के लिये उसका कोई खास उपयोग नही होगा।
अतः आवश्यक है कि इस दिशामें अपने देशमें ही काम आरंभ हो। इसके लिये कौशलम् न्यासके माध्यमसे ऐसा प्रकल्प हाथमें लेनेका इरादा है। आजकी तारीख में बाकी सारी सुविधा-असुविधाका विचार कर यह तय पाया है कि आरंभिक मंच बनानेवाले संगणक इंजिनियर (दो या तीन) पुणेसे ही लेने पडेंगे -- क्योंकि मेरा वास्तव्य वहींंं रहेगा )। उनके यथोचित मानधनकी व्यवस्था कौशलम् न्यासके द्वारा की जायेगी। गूगलकीही भाँति एक मंच बन जानेपर अनुवादका कार्य करनेके लिये कई लोग इसमें जुडें और स्वेच्छासे सहायता करें यह अपेक्षा होगी -- लेकिन अनुवााद सौंदर्यपूर्ण और गुणात्मक हो इसके लिये उस उस भाषाके प्रथितयश साहित्यकारोंकी सहायता लेनी होगी। यह प्रयास भी कौशलम् न्यास की ओरसे किया जायगा।
फिलहाल यह टिप्पणी मैं कई लोगोंतक पहुँचा रही हूँ -- और अनुरोध है कि आप अपना मत शंका सुझाव आदि दें। जो संगणक-इंजिनियर इस कार्यको करनेका सामर्थ्य रखते हैं उनसे अनुरोध है कि आगे आयें औऱ इस राष्ट्रनि्र्माणके काम में अपना योगदान दें।
उद्देश्य -- भारतीय भाषाई ग्रंथोंके आापसी अनुवाद के लिये संगणक-आधारित सौंदर्यपूर्ण एवं गुणात्मक अनुवाद-मंचकी स्थापना
भारतीय भाषाओंमें आपसी आदान-प्रदान तथा अनुवाद अबतक दो तरीकोंसे हो रहा है। पहला है कि कोई प्रतिभाशाली अनुवादकार व्यक्तिगत रूपसे इसे करे। यह पद्धति कई सौ वर्ष पुरानी और सकारत्मक होते हुए भी यह वेगवान नही है, न हो सकती है। तूसरी पद्धति जो संगणक- आधारित है, इसलिये वेगवान हो सकती है, वह केवल कुछेक वर्षोंसे आई है और अभी भी अत्यंत प्रारंभिक अवस्था में है। इसकी सबसे बडी कमजोरी ये है कि अबतक इसका प्रयास करनेवाली सभी संस्थाओंने जिसमें सर्वप्रमुख गूगल कंपनी है, उन सबने संगणककी आज्ञावली (सॉफ्टवेअर), कार्यावली (वर्किंग प्लॅटफॉर्म) और शब्दावली (डिक्शनरी), सारे ही अंगरेजीके माध्यमसे तैयार किये हैं। अंगरेजी भाषामें वाक्यरचना का क्रम भारतीय भाषाओंके क्रमसे नितान्त भिन्न है। भारतीय भाषाओंमें शब्दोंके अर्थ भी संदर्भानुरूप काफी अधिक बदलते हैं। तीसरी विशेषता ये है कि इन भाषाओंमें संस्कृतजन्य शब्दोंकी उपस्थितिके कारण इनका शब्दभांडार विस्तृत भी है और एक ही शब्द विभिन्न भाषाओंमें जसका तस लिया जा सकता है।
जब एक भारतीय भाषासे दूसरी में अनुवाद करनेके लिये अंगरेजी जैसे नितान्त भिन्न माध्यमको अपनाया जाता है तब ये तीनों विशेषताएँ तथा उनसे मिलनेवाली सुविधाएँ खो जाती हैं। फिर वह अनुवाद भौण्डा और हास्यास्पद भी हो जाता है, हालाँकि इस बातको स्वीकार करना होगा कि कुछ न होनेसे तो वह स्थिति बेहतर होती है। लेकिन फिर प्रश्न उठता है कि संगणक-विश्वके सर्वाधिक कार्यकर्ता भारतीय होते हुए भी किसीको एक भारतीय भाषासे दूसरीमें अनुवाद करनेके लिये मंच बनानेकी बात क्यों न सूझी ? तो शायद उत्तरमें ये कहना होगा कि यह सूझ और सुझाव दोनोंही साहित्यकारोंकी ओरसे भी आने चाहिये थे।खैर ।
तो मैंने एक अनुमान लगानेका प्रयास किया कि ऐसा मंच बनानेका खर्चा क्या हो सकता है, समय कितना लगेगा, संगणक-क्षेत्र कितना चाहिये, साथही प्रोग्रामिंग कौशल्य कितना चाहिये और क्या उतना कौशल्य भारतियोंके पास है। सबसे बडा प्रश्न संगणक-क्षेत्रको लेकर था । इन प्रश्नोंके उत्तरमें मेरे संगणक-ज्ञाता बेटेने बताया कि संगणक-क्षेत्रकी चिन्ता छोडो, आजकल अत्यल्प दाममें क्लाउड-स्पेस खरीदा जा सकता है ।प्रोग्रामिंग कौशल्य भी बहुत अधिक नही चाहिये, कोई भी अच्छा सॉफ्टवेअर इंजिनियर, जिसे प्रोग्रामिंगका २-३ वर्षका अनुभव हो, इसे आरामसे बना सकता है। यहाँ तक कि इंजिनियरिंगके अन्तिम वर्षके छात्र भी एक प्रोजेक्टके रूपमें इस कामको ले सकते हैं और यदि दो व्यक्ति टीम बनाकर काम करें तो २ से ३ महीनेमें मंचका मूलभूत ढाँचा तैयार हो जायगा।
कामका बँटवारा तीन प्रकारसे होगा। पहला यह कि मंच बने। दूसरा यह कि उस मंचकी तथा कुल लेखन-संग्रहकी तांत्रिक देखरेख कोई तंत्रज्ञ करता रहे। तीसरा काम कि अच्छे साहित्यिक व अनुवादक इस मंचपर सुझाये गये परिच्छेदोंका अनुवाद करते चलें या अपना-अपना अनुवाद इसपर रखते चलें ताकि संगणकीय प्रणाली उस-उस अनुवाद-विधाको याद रखे और सीखती चले ताकि अगले बार उसीको सुझाव के रूपमें प्रस्तुत किया जा सके। पर इनसे ऊपर जो प्रमुख महत्वका काम है, वह ये कि अच्छे साहित्यकारोंकी एक टीम प्रत्येक अनुवाद को देखकर और परखकर उसकी गुणात्मक ग्राह्यताकी पडताल करे। यह टीम अलग-अलग भाषाओंके लिये अलग-अलग होगी।
काम जैसे जैसे आगे बढेगा, लेखन-संग्रहका आकार बढता चलेगा और देखरेख करनेवाले तंत्रज्ञोंकी संख्या बढानी पडेगी। इसमें एक से दो वर्ष लग सकते हैं, तबतक इस मद्देपर खर्च अधिक नही है।
संगणकके पास अपना एक शब्दभंडार तो होगा ही, और उससे भी अधिक आवश्यक उसकं पास समानार्थी शब्द, उनकी छटाएँ और नादात्मक विवेचन भी रखना पडेगा। इसी तरह वाक्योंके भी प्रकारान्तर संगणकके वाक्य-भंडार में रखने पडेंगे।
इस दिशामें आज गूगल पर जो प्रयास हो रहे हैं उनपर भी एक नजर दौडानी होगी। गूगल ट्रान्सलेशन टूलकिटके इनपुट पन्नेका चित्र यों है --
इसमें ऍड कण्टेण्ट टू इनपुट में हिंदी परिच्छेद जोडा जा सकता है और व्हिच लँग्वेज टू ट्रान्सलेटमें मराठी लिखा जा सकता है। लेकिन आजकी तारीखमें यह अनुवाद कुछ इस प्रकार होता है --
मूल हिंदी परिच्छेद --
श्री मोदी देश के प्रधानमंत्री बने तो उन्होंने दो-तीन सपने देश के सम्मुख रख्खे -- मेक इन इंडिया का, डिजीटल भारत का और स्मार्ट सिटी का। इन तीनों सपनों का आपसी जुडाव मैं इस रुप मे देखती हूँ की, ये तीनों मानो बिजली के पंख के तीन पात हैं, जो एक केंद्र से गती पाते हैं और उसका चक्कर लगाते हैं। वह एक सूत्र जो इन तीनों सपनों को साकार करने मे गती दे सकता है वह है संगणक पर बाल-सुलभ पद्धती से टंकलेखन का कौशल्य।
अनुवादित मराठी --
श्री मोदी देश द पंतप्रधान विष मग ते दोन - तीन स्वप्नांच्या देश द करण्यापूर्वी Rkrke - करा या भारत डिजिटल ऑफ भारत ऑफ आणि स्मार्ट शहर अ या तीन स्वप्नांच्या ऑफ म्युच्युअल विवाह मी द वैशिष्ट्यीकृत जोडा पहा एम या तीन म्हणून विजा द हलकीफुलकी द तीन ड्रॉप कोणत्या एक केंद्र पासून गती शोधा आहेत आणि त्याच्या चक्कर चार्जिंग आहेत. तो एक थ्रेड त्या या तीन स्वप्नांच्या करण्यासाठी लक्षात करण्यासाठी जोडा गती देणे कॅन आहे तो आहे संगणक रोजी केस - प्रवेश पद्धती पासून Tnklekn ऑफ कौशल्य.
इस अनुवादका गुणात्मक मूल्य तो जो है सो है परन्तु चिह्नित शब्दोंसे साफ झलकता है कि अनुवाद व्हाया अंगरेजी हुआ है औऱ उसमें सुघारकी गति बहुत धीमी होगी। हालांकि इसमें ""यू इनव्हाइट युअर फ्रेंड्स फॉर बेटर ट्रान्सलेशन"" का ऑप्शन भी है फिर भी जबतक सुधारोंको अंगरेजी वाक्यविन्यासोंका संदर्भ लेना पड रहा है तबतक सुधारकी गति मंद ही रहेगी और निकट भविष्यमें भारतीय भाषाओंके आपसी अनुवाद के लिये उसका कोई खास उपयोग नही होगा।
अतः आवश्यक है कि इस दिशामें अपने देशमें ही काम आरंभ हो। इसके लिये कौशलम् न्यासके माध्यमसे ऐसा प्रकल्प हाथमें लेनेका इरादा है। आजकी तारीख में बाकी सारी सुविधा-असुविधाका विचार कर यह तय पाया है कि आरंभिक मंच बनानेवाले संगणक इंजिनियर (दो या तीन) पुणेसे ही लेने पडेंगे -- क्योंकि मेरा वास्तव्य वहींंं रहेगा )। उनके यथोचित मानधनकी व्यवस्था कौशलम् न्यासके द्वारा की जायेगी। गूगलकीही भाँति एक मंच बन जानेपर अनुवादका कार्य करनेके लिये कई लोग इसमें जुडें और स्वेच्छासे सहायता करें यह अपेक्षा होगी -- लेकिन अनुवााद सौंदर्यपूर्ण और गुणात्मक हो इसके लिये उस उस भाषाके प्रथितयश साहित्यकारोंकी सहायता लेनी होगी। यह प्रयास भी कौशलम् न्यास की ओरसे किया जायगा।
फिलहाल यह टिप्पणी मैं कई लोगोंतक पहुँचा रही हूँ -- और अनुरोध है कि आप अपना मत शंका सुझाव आदि दें। जो संगणक-इंजिनियर इस कार्यको करनेका सामर्थ्य रखते हैं उनसे अनुरोध है कि आगे आयें औऱ इस राष्ट्रनि्र्माणके काम में अपना योगदान दें।
मंगलवार, 14 जून 2016
काही खास अनुवादित साहित्त्याच्या विविध links ,
काही खास अनुवादित साहित्त्याच्या विविध links ,
गीत, समश्लोकी , छंदानुवाद , ओवीबद्ध रुद्र , पद्यानुवाद , अभंग मनोबोध ,
नरसिंह लीलामृत ( विशेष )
ह्या व्यतिरिक्त आपल्याकडे काही अनुवादित साहित्त्याची माहिती असेल तर मला पाठवावी.
इथे आणखीही ज्ञानेश्वरीचे अनुवाद पाहायला मिळतात , त्यातील मला आवडलेले हे आहेत
http://www.bookganga.com/ eBooks/Books/details/ 5545577401570118699?BookName= Ajachi-Shrimadbhagvadgita
http://www.bookganga.com/ eBooks/Books/details/ 4796729392229514938?BookName= Shreemadabhagavadgeeteche
http://www.bookganga.com/ eBooks/Books/details/ 4847178340041840087?BookName= Shripad-Narsinh-Leelamrut
मंगलवार, 31 मई 2016
********* संगणक-कौशल्य शिक्षणासाठी मराठीचे महत्व
संगणक-कौशल्य शिक्षणासाठी मराठीचे महत्व
इंग्रजी म्हणजे पैसा हे समीकरण कदाचित बरोबरही असेल पण इंग्रजी म्हणजे समृद्धि (सर्वांचा विकास) मुळीच नाही हे समजून येणारा एक अनुभव नुकताच आला.
व्यवसाय व कौशल्य शिक्षणाबाबत वर्तमान प्रशासन पूर्वासुरींपेक्षा कितीतरी जागृत आहे ही एक उपकारक बाब मानावी लागेल. तरीपण हे नेमके कसे करावे व त्यातून चांगले परिणाम लौकरात लौकर कसे मिळतील याबद्दल कित्येक पटीने अधिक सखोल विचार व्हायला हवा आहे. त्यासाठी आवश्यक असलेले अनुभव व ज्ञानही कुठेतरी कमी पडताहेत याचे एक उदाहरण नुकतेच ठळकपणे दिसले. मानव संसाधन मंत्रालयाने स्किल डेवलपमेंंट इनिशिएटिव्ह स्कीम हाती घेतली आहे. त्या अंतर्गत प्रत्येक पॉलिटेकनीक कॉलेजामार्फत बीसीआयटी (बेसिक कोर्स इन इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी) असा एक महिन्याचा कोर्स राबवण्याची योजना आहे. या एका महिन्यात संगणकाची हाताळणी, इंग्लिश की-बोर्ड शिकणे, व चार प्रमुख संगणकीय कौशल्य -- म्हणजेच वर्ड-एक्सेल-पॉवर प्वाईंट-ईमेल शिकणे एवढे अभिप्रेत आहे.
अशा २-३ संस्था बघण्यांत आल्या ज्यांनी ही सुरुवात केली आहे. मुली-मुले येतात पण एक महिन्याचा कोर्स संपूनही टायपिंग व्यवस्थित शिकलेले नसते त्यामुळे पुढील उत्साह मावळतो.
हे पाहिल्यावर या प्रक्रियेतील कळीची चूक कुठे आहे आणि तिचे निराकरण कुठे आहे हे लक्षात आले. पॉलीटेकनीकच्या प्रिन्सिपॉल्सना ही माहिती नसावी कारण ज्या संस्था असा कोर्स चालवीत होत्या त्यांना ही माहिती नव्हती. म्हणून हा लेखनप्रपंच.
संगणकावर काम करता येण्याची पहिली अट म्हणजे टंकन करता यायला हवे. त्यातून नोकरी मिळवायची असेल तर वेगाने टंकन करता यायला हवे. ज्यांना पूर्वींचे टाइपरायटिंग क्लासेस स्मरणांत आहेत त्यांना आठवेल की इंग्लिश टायपिंग चा प्रतिमिनिट ३० शब्द हा वेग येऊन नोकरी मिळण्यासाठी ६ महिन्यांचा कोर्स करावा लागत असे. याच्या कारणावर फार कमी जणांनी विचार केला आहे. पण इतका वेळ लागतो कारण टायपिंगचा की-बोर्ड त्यांनी शिकलेल्या इंग्रजी वर्णक्रमानुसार नसतो. तो डोक्यांत व बोटांत बसायला तीन महिने आणि टंकनात वेग येण्यााला पुढील तीन महिने असा तो कोर्स असायचा.
म्हणूनच पॉलिटेकनीक मार्फत आखलेला बीसीआयटी कोर्स प्रभावी ठरत नाही. कारण ज्या मुली-मुलांना आयुष्यांत पहिल्यांदाच संगणक हाताळायला मिळत असतो त्यांना तेवढ्या एका महिन्यांत हा इंग्रजी की-बोर्ड डोक्यात आणि बोटांत ठसवता येईल ही अपेक्षाच चुकीची आहे -- वेग ही तर अजून लांबची गोष्ट.
याच्या निराकरणाचा सोपा उपाय म्हणजे हाच बीसाआयटी कोर्स मराठी माध्यमातून करायचा. संगणकावर इनस्क्रिप्ट पद्धतीने मराठी टंकन शिकवले तर की-बोर्ड डोक्यांत व बोटात बसायला ३ दिवस आणि वेग येण्यासाठी पुढील १५ दिवस पुरेसे आहेत याचा प्रत्यक्ष अनुभव मी घेतलेला आहे. याचे कारण इनस्क्रिप्ट की-बोर्डाची आखणी मराठी वर्णक्रमानुसार केलेली आहे व तो इंटरनेटलाही कम्पॅटिबल आहे. पुढील कालावधीत वर्ड-एक्सेेल-पीपीटी-ईमेेेल हे शिक्षण पूर्ण करता येते. असा कोर्स पूर्ण केल्यास रोजगार मिळण्याची संधी आज ग्रामीण भागातही आहे कारण ग्राम-पंचायत, तलाठी कार्यालय, तालुका-ऑफिस इथे मराठी टंकनाची प्रचंड कामे असतात.
मात्र यात एक महत्वाची अट अशी आहे की तेवढ्या एका महिन्याच्या कालावधीत इंग्रजी टंकन शिकवण्याच्या मोहात पडायचे नाही अन्यथा इंग्रजी वेग तर येणारच नसतो पण मराठीतील वेगही लक्ष केंद्रित न झाल्यामुळे हरवतो. हा मोह टाळता येणार का -हा प्रश्न पॉलीटेकनीक पेक्षा संस्थाचालकांना अधिक लागू पडतो कारण इंग्रजीशिवाय पैसा नाही हे समीकरण त्यांच्या मनात पूर्णपणे ठसलेले असते, तिथे मराठीला अस्मितेला वाव तर नसतोच पण अशा प्रयोगशीलतेबद्दलही साशंकता असते.
सुदैवाने ३-४ वर्षांपूर्वी महाराष्ट्र शासनाने जीआर काढून शासन व्यवहारात सर्वांनी मराठीसाठी इनस्क्रिप्ट की-बोर्डच वापरावा असे निर्देश दिले आहेत. याचाच अर्थ मराठी टंकनासाठी कोणता की-बोर्ड लेआउट हा प्रश्न आता उरलेला नाही. मात्र मराठी की इंग्रजी हा प्रश्न येतो तेंव्हा अजूनही ठामपमे मराठी हे उत्तर नसते. म्हणूनच मराठीचे काय लाभ आहेत, त्यात किती सोपेपणा आहे, ८वीच्या आधीच शिक्षण सोडावे लागले त्यांना किती सोईची आहे इत्यादी सर्व मुद्दे विचारात येतच नाहीत.
आजही महाराष्ट्रासारख्या प्रगत म्हणविणाऱ्या राज्यातही पहिलीत जाणाऱ्यांपैकी ७० टक्के मुली-मुले ८वीत जाता-जाता गळलेली असतात. त्यांच्यासाठी मराठी सहज-सुलभ असते व इंग्रजी महाकठिण. ८ वीत शाळा सोडून बेरोजगारांच्या कळपांत प्रवेश करणारी दरवर्षी किमान १५ लाख मुली-मुलेआहेत. बीसीआयटी सारखे महिन्याभरात छोटेसे कौशल्य मिळवून देणारे कल्पक कार्यक्रम हाती घेऊनही ते आपण इंग्रजी धार्जिणेच ठेवले तर दरवर्षी १५ लाख मुली-मुलांना आपण संधी असूनही कौशल्यातून मिळणाऱ्या रोजगारापासून वंचितच ठेवत राहू. याने मराठीची किंवा देशाची अस्मिता वाढत नाही हे नक्कीच, पण समृद्धिची संधीही आपण स्वीकरलेल्या इंग्रजी म्हणजे पैसा या चुकीच्या समजुतीमुळे गमावून बसतो.
----------------------------------------------------------------------------------------------
इंग्रजी म्हणजे पैसा हे समीकरण कदाचित बरोबरही असेल पण इंग्रजी म्हणजे समृद्धि (सर्वांचा विकास) मुळीच नाही हे समजून येणारा एक अनुभव नुकताच आला.
व्यवसाय व कौशल्य शिक्षणाबाबत वर्तमान प्रशासन पूर्वासुरींपेक्षा कितीतरी जागृत आहे ही एक उपकारक बाब मानावी लागेल. तरीपण हे नेमके कसे करावे व त्यातून चांगले परिणाम लौकरात लौकर कसे मिळतील याबद्दल कित्येक पटीने अधिक सखोल विचार व्हायला हवा आहे. त्यासाठी आवश्यक असलेले अनुभव व ज्ञानही कुठेतरी कमी पडताहेत याचे एक उदाहरण नुकतेच ठळकपणे दिसले. मानव संसाधन मंत्रालयाने स्किल डेवलपमेंंट इनिशिएटिव्ह स्कीम हाती घेतली आहे. त्या अंतर्गत प्रत्येक पॉलिटेकनीक कॉलेजामार्फत बीसीआयटी (बेसिक कोर्स इन इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी) असा एक महिन्याचा कोर्स राबवण्याची योजना आहे. या एका महिन्यात संगणकाची हाताळणी, इंग्लिश की-बोर्ड शिकणे, व चार प्रमुख संगणकीय कौशल्य -- म्हणजेच वर्ड-एक्सेल-पॉवर प्वाईंट-ईमेल शिकणे एवढे अभिप्रेत आहे.
अशा २-३ संस्था बघण्यांत आल्या ज्यांनी ही सुरुवात केली आहे. मुली-मुले येतात पण एक महिन्याचा कोर्स संपूनही टायपिंग व्यवस्थित शिकलेले नसते त्यामुळे पुढील उत्साह मावळतो.
हे पाहिल्यावर या प्रक्रियेतील कळीची चूक कुठे आहे आणि तिचे निराकरण कुठे आहे हे लक्षात आले. पॉलीटेकनीकच्या प्रिन्सिपॉल्सना ही माहिती नसावी कारण ज्या संस्था असा कोर्स चालवीत होत्या त्यांना ही माहिती नव्हती. म्हणून हा लेखनप्रपंच.
संगणकावर काम करता येण्याची पहिली अट म्हणजे टंकन करता यायला हवे. त्यातून नोकरी मिळवायची असेल तर वेगाने टंकन करता यायला हवे. ज्यांना पूर्वींचे टाइपरायटिंग क्लासेस स्मरणांत आहेत त्यांना आठवेल की इंग्लिश टायपिंग चा प्रतिमिनिट ३० शब्द हा वेग येऊन नोकरी मिळण्यासाठी ६ महिन्यांचा कोर्स करावा लागत असे. याच्या कारणावर फार कमी जणांनी विचार केला आहे. पण इतका वेळ लागतो कारण टायपिंगचा की-बोर्ड त्यांनी शिकलेल्या इंग्रजी वर्णक्रमानुसार नसतो. तो डोक्यांत व बोटांत बसायला तीन महिने आणि टंकनात वेग येण्यााला पुढील तीन महिने असा तो कोर्स असायचा.
म्हणूनच पॉलिटेकनीक मार्फत आखलेला बीसीआयटी कोर्स प्रभावी ठरत नाही. कारण ज्या मुली-मुलांना आयुष्यांत पहिल्यांदाच संगणक हाताळायला मिळत असतो त्यांना तेवढ्या एका महिन्यांत हा इंग्रजी की-बोर्ड डोक्यात आणि बोटांत ठसवता येईल ही अपेक्षाच चुकीची आहे -- वेग ही तर अजून लांबची गोष्ट.
याच्या निराकरणाचा सोपा उपाय म्हणजे हाच बीसाआयटी कोर्स मराठी माध्यमातून करायचा. संगणकावर इनस्क्रिप्ट पद्धतीने मराठी टंकन शिकवले तर की-बोर्ड डोक्यांत व बोटात बसायला ३ दिवस आणि वेग येण्यासाठी पुढील १५ दिवस पुरेसे आहेत याचा प्रत्यक्ष अनुभव मी घेतलेला आहे. याचे कारण इनस्क्रिप्ट की-बोर्डाची आखणी मराठी वर्णक्रमानुसार केलेली आहे व तो इंटरनेटलाही कम्पॅटिबल आहे. पुढील कालावधीत वर्ड-एक्सेेल-पीपीटी-ईमेेेल हे शिक्षण पूर्ण करता येते. असा कोर्स पूर्ण केल्यास रोजगार मिळण्याची संधी आज ग्रामीण भागातही आहे कारण ग्राम-पंचायत, तलाठी कार्यालय, तालुका-ऑफिस इथे मराठी टंकनाची प्रचंड कामे असतात.
मात्र यात एक महत्वाची अट अशी आहे की तेवढ्या एका महिन्याच्या कालावधीत इंग्रजी टंकन शिकवण्याच्या मोहात पडायचे नाही अन्यथा इंग्रजी वेग तर येणारच नसतो पण मराठीतील वेगही लक्ष केंद्रित न झाल्यामुळे हरवतो. हा मोह टाळता येणार का -हा प्रश्न पॉलीटेकनीक पेक्षा संस्थाचालकांना अधिक लागू पडतो कारण इंग्रजीशिवाय पैसा नाही हे समीकरण त्यांच्या मनात पूर्णपणे ठसलेले असते, तिथे मराठीला अस्मितेला वाव तर नसतोच पण अशा प्रयोगशीलतेबद्दलही साशंकता असते.
सुदैवाने ३-४ वर्षांपूर्वी महाराष्ट्र शासनाने जीआर काढून शासन व्यवहारात सर्वांनी मराठीसाठी इनस्क्रिप्ट की-बोर्डच वापरावा असे निर्देश दिले आहेत. याचाच अर्थ मराठी टंकनासाठी कोणता की-बोर्ड लेआउट हा प्रश्न आता उरलेला नाही. मात्र मराठी की इंग्रजी हा प्रश्न येतो तेंव्हा अजूनही ठामपमे मराठी हे उत्तर नसते. म्हणूनच मराठीचे काय लाभ आहेत, त्यात किती सोपेपणा आहे, ८वीच्या आधीच शिक्षण सोडावे लागले त्यांना किती सोईची आहे इत्यादी सर्व मुद्दे विचारात येतच नाहीत.
आजही महाराष्ट्रासारख्या प्रगत म्हणविणाऱ्या राज्यातही पहिलीत जाणाऱ्यांपैकी ७० टक्के मुली-मुले ८वीत जाता-जाता गळलेली असतात. त्यांच्यासाठी मराठी सहज-सुलभ असते व इंग्रजी महाकठिण. ८ वीत शाळा सोडून बेरोजगारांच्या कळपांत प्रवेश करणारी दरवर्षी किमान १५ लाख मुली-मुलेआहेत. बीसीआयटी सारखे महिन्याभरात छोटेसे कौशल्य मिळवून देणारे कल्पक कार्यक्रम हाती घेऊनही ते आपण इंग्रजी धार्जिणेच ठेवले तर दरवर्षी १५ लाख मुली-मुलांना आपण संधी असूनही कौशल्यातून मिळणाऱ्या रोजगारापासून वंचितच ठेवत राहू. याने मराठीची किंवा देशाची अस्मिता वाढत नाही हे नक्कीच, पण समृद्धिची संधीही आपण स्वीकरलेल्या इंग्रजी म्हणजे पैसा या चुकीच्या समजुतीमुळे गमावून बसतो.
----------------------------------------------------------------------------------------------
मंगलवार, 3 नवंबर 2015
Devnagari fonts on Unicode support
Mangal - यह विण्डोज़ 2000 के जमाने से विण्डोज़ का डिफॉल्ट फॉण्ट है। यह सेंस सेरिफ है इसलिये स्क्रीन रीडिंग हेतु उत्तम है यानि स्क्रीन पर इसमें पाठ सुपठनीय होता है लेकिन प्रिंट लेने, ग्राफिक्स कार्य या pdf बनाने के लिये उपयुक्त नहीं है क्योंकि इन कार्यों में इसका रूप बदसूरत दिखता है।
Arial Unicode MS - माइक्रोसॉफ्ट ऑफिस के साथ इंस्टॉल होने के कारण लगभग हर विण्डोज़ कम्प्यूटर में मिल जाता है। कोई और फॉण्ट न होने पर मंगल की जगह इसे प्रयोग कर सकते हैं।
विण्डोज़ 7, 8 तथा 10 में आपको Aparajita (बैनर या लेख के मुख्य शीर्षक आदि के लिये उपयुक्त, सामान्य पाठ के लिये नहीं), Kokila (दिखने में कुछ हद तक चाणक्य जैसा), Utsaah (दिखने में Krutidev 010 जैसा) आदि फॉण्ट इनबिल्ट मिलेंगे। इनमें शीर्षक के लिये अपराजिता, सामान्य पाठ के लिये कोकिला तथा ज्यादा बारीक टैक्स्ट के लिये उत्साह उपयुक्त है।
यदि आप लिनक्स प्रयोग करते हैं तो उसमें Lohit Devanagari नामक फॉण्ट डिफॉल्ट है। यह स्क्रीन रीडिंग के लिये अच्छा फॉण्ट है, साथ ही प्रिंट भी ठीक ही आता है।
संस्कृत पाठ के लिये Sanskrit 2003 नामक फॉण्ट श्रेष्ठ है। इसका प्रिंट बड़ा सुन्दर आता है लेकिन फॉण्ट साइज ज्यादा छोटा हो तो स्क्रीन पर पढ़ने में दिक्कत आती है क्योंकि अक्षर मोटे होते हैं।
संस्कृत के लिये Siddhanta (सिद्धान्त) नामक फॉण्ट भी उल्लेखनीय है क्योंकि यह एकमात्र फॉण्ट है जिसमें यूनिकोड कूटबद्ध सर्वाधिक देवनागरी वर्ण (वैदिक स्वर चिह्नों समेत) सम्मिलित हैं।
आशा है इनसे आपका काम चल जायेगा, इनके अतिरिक्त और भी काफी फॉण्ट हैं। कई तो निःशुल्क हैं, आप नेट पर खोज सकते हैं। यदि आप किसी बड़े प्रिंट व्यवसाय में है तो कुछ कम्पनियाँ प्रोफैशनल फॉण्ट भी बेचती हैं।
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
expert advice by ePandit | ई-पण्डित <sharma.shrish@gmail.com>
सदस्यता लें
संदेश (Atom)
